Rynek Staromiejski 35 - Kamienica Pod Gwiazdą (cz. 1)

Na Rynku Staromiejskim mamy prawdziwą perłę jeśli chodzi o toruńskie kamienice. Słynna Kamienica Pod Gwiazdą powstała jeszcze w średniowieczu, ale następnie była wielokrotnie przebudowywana. Zwiedzając obiekt współcześnie możemy więc zobaczyć m.in. gotycką wnękę, barokową elewację oraz pochodzące z tego samego okresu kręcone schody, czy też schody już późniejsze, żeliwne, XIX-wieczne. Są też malowane stropy, w dodatku z różnych stuleci, który są na tyle ciekawe i bogate, że ich omawianie najlepiej będzie podzielić na dwa teksty.

Zaczynamy od wysokiej sieni, gdzie zachowały się polichromowane belki. Sam motyw plecionki nie jest w Toruniu niczym wyjątkowym - tego rodzaju dekoracja występowała w wieku XVI powszechnie i możemy ją zobaczyć również w wielu innych kamienicach. Ciekawsze jest co innego - zróżnicowanie kolorów, co ma swoje wytłumaczenie. Aby wykorzystać jak najlepiej przestrzeń toruńskich sieni zaczęto wbudowywać w nie dodatkowe pięterka, niejako dzieląc część sieni na dwa mniejsze pomieszczenia. Jak to wyglądało można zobaczyć najlepiej przy Kopernika 15, czyli w Domu Mikołaja Kopernika. W Kamienicy Pod Gwiazdą ślad po tego rodzaju pięterku zachował się w postaci innej kolorystyki dekoracji malarskiej.

Na pierwszym piętrze jest natomiast strop z polichromią późniejszą, datowaną mniej więcej na 1620-1630 rok. Od razu należy zaznaczyć - nie jest on zachowany in situ. Strop odkryty został w pomieszczeniu, które dziś ma wystrój klasycystycznego saloniku i wtórnie trafił do obecnej lokalizacji, gdzie pełni funkcję nie nośną, a dekoracyjną. 

Pod względem mnogości motywów jest to jeden z najciekawszych stropów w całym Toruniu. Poszczególne scenki nie mają ze sobą bezpośrednich powiązań - każda z nich tworzy osobną, samodzielną całość występują na tle roślinnych ornamentów.

Niektóre motywy mają swoje odnośniki we wzornikach, które w XVI i XVII wieku były popularne i zawierały m.in. przedstawienia egzotycznych zwierząt i ptaków. To jednak nie wszystko. Na poniższym zdjęciu na belce pierwszej z góry widać trzy wirujące zajączki.

Taki motyw był popularny w Europie jeszcze w średniowieczu. We Francji zajączki znajdziemy m.in. na portalu katedry w Lyonie. Co ciekawe, u nas w regionie są też poza Toruniem. Wirują bowiem również w Chełmnie, gdzie da się je dostrzec na jednym ze zworników w tamtejszym kościele farnym. Jak wyglądają w Lyonie pokazuje poniższe zdjęcie ze strony http://institut-symbiosis.com.

Inny popularny motyw to para muzykantów, z których jeden gra na flecie, a drugi na bębnie. Taki duet pojawiał się od przełomu XV i XVI wieku, pod koniec tego ostatniego stulecia pojawiając się również we wzornikach, skąd wkrótce później mógł trafić na strop w Kamienicy Pod Gwiazdą. Nie znaczy to jednak, że każdy motyw ma swój pierwowzór we wzornikach - znajdziemy bowiem również m.in. ni to kota, ni to lwa, określonego w książce Krystyny Kalinowskiej jako "kocie monstrum".

Kolejne dwa stropy w Kamienicy Pod Gwiazdą są omówione w następnym wpisie. Mnogość motywów na manierystycznym stropie na I piętrze jest jednak na tyle duża, że będzie do nich warto wracać jeszcze wielokrotnie.

Dostępność stropów dla zwiedzających: wspaniała Kamienica Pod Gwiazdą mieści w swych murach jeden z oddziałów Muzeum Okręgowego w Toruniu. Zwiedzanie jest więc możliwe każdego dnia za wyjątkiem poniedziałków w godzinach otwarcia placówki. W środy wstęp jest darmowy.

Kopernika 40

Dawna ulica św. Anny, dziś Kopernika, jest jedną z ciekawszych w Toruniu jeśli chodzi o polichromowane stropy, gdyż w bliskiej odległości znajdują się cztery kamienice, w których dokonano tego rodzaju odkryć. O tej pod numerem 21 już pisałem, tym razem czas na numer 40.

Malowany strop znajduje się na parterze w lokalu gastronomicznym. Ogólny widok mamy poniżej - jak się można przekonać, coś dla siebie może tam znaleźć każdy, nawet jeśli jest zainteresowany  czymś innym niż polichromiami :)

Profilowane belki i krawędzie desek są zielone i pomarańczowo-czerwone. Na samych deskach są natomiast kiście owoców i kwiatów. Przeważają jabłka, są ponadto gruszki, maki, róże, rumianki. Tematycznie zdobienia nie odbiegają więc od tych, które znajdują się w niektórych innych toruńskich kamienicach.

Dostępność stropu dla zwiedzających: w kamienicy przy Kopernika 40 działa restauracja Jimmy's Steakhouse. Strop znajduje się bezpośrednio nad barem co oznacza, że nie ma najmniejszych problemów z obejrzeniem go przez chętnych.

Szeroka 38

Kamienica pod numerem 38 zalicza się do ciekawszych na ulicy Szerokiej. Wyróżnia się m.in. elewacją, gotyckimi wnękami wewnątrz, a także oczywiście malowanymi stropami. :) Pierwszy z nich znajduje się na parterze, kolejne na wyższych kondygnacjach - dziś będzie mowa właśnie o tych drugich. Na pierwszym piętrze wyróżnia się przede wszystkim profilowanie belek, gdyż warstwa malarska zachowana jest dość szczątkowo. Ciekawiej jest wyżej...

I oto drugie piętro. Dekoracja pochodzi mniej więcej z 1600 roku. Przeważają rozmaite plecionki i szeroko rozumiana florystyka - liście, kwiaty, niekiedy owoce. Charakterystyczne są powtarzające się motywy karo i kół, wewnątrz których ponownie pojawiają się kwiaty, czasem układające się w rozety.

Jest też jeszcze coś... a raczej ktoś :) Na stropie widnieje również podobizna mieszczanina w tondzie. W przeciwieństwie do niektórych przedstawień tego rodzaju, które są zachowane w innych toruńskich kamienicach, tu portret jest mocno uproszczony. Zwraca jednak uwagę strój postaci, z bardzo charakterystycznym kołnierzem. Portret przedstawia zapewne właściciela kamienicy.

 

 

Dostępność stropów dla zwiedzających: pomieszczenia z polichromiami znajdują się w apartamentach hotelu "Pod Orłem", które znajdują się właśnie przy Szerokiej 38. Wchodząc "z ulicy" nie ma możliwości ich oglądania - są jednak dostępne dla gości hotelowych.

W kamienicy jest również ciekawy strop na parterze. W przeszłości czynny był tam "Dom Czekolady", obecnie miejsce czeka na otwarcie z nowym lokalem, co podobno ma nastąpić w stosunkowo niedalekiej przyszłości.